از مجموعه آثاری كه معرّف شخصیت­ های تاثیرگذار آذربایجان می­باشد، تاكنون كتاب­ های "علی مسیو"، "باقرخان سالار ملی" و دو جلد "مشاهیر آذربایجان" از همین قلم منتشر و به محضر دانشوران محترم تقدیم گردیده و مورد استقبال مشتاقانه علاقه­ مندان قرار گرفته است. جلد سوّم كتاب "مشاهیر آذربایجان" نیز آماده چاپ می­باشد. اینك كتاب "نگارگران بزرگ آذربایجان" كه حاوی شرح احوال و مختصری از خدمات و خلاقیّت ­های پنج نقاش چیره ­دست این خطه – میر مصوّر، رسّام ارژنگی، طاهرزاده بهزاد، كمال­ الدّین بهزاد و سلطان محمّد تبریزی می­باشد در پیش روی خوانندگان ارجمند قرار دارد. همچنین در بخش نیاكان پدری ارژنگی­ ها نیز به شرح حال و آثار آقا میرك، میر علی هروی و سیّد ابراهیم آقامیر اجمالاً پرداخت شده است.

مؤلف، معرّفی این شخصیّت­ های برجسته و آثار ارجدار و نامیرای آنان را بیشتر از این جهت بر خود فریضه می­داند كه این هنرمندان سترگ با آن شخصیّت معظم و خدمات گرانقدر تاریخیشان، گمنام مانده ­اند. چنان گمنامی كه مایه تأثر و تأسّف می­باشد. در حالی كه كمال­ الملك نقاش نامدار معاصر به استادی میرمصوّر اذعان می­كند، خود كمال­ الملك را دانش ­آموزان دبستانی می­شناسند، ولی شخصیّت ارزشمند و آثار فناناپذیر میر مصوّر، این هنرمند بزرگ قرن اخیر، حتّی بر اغلب هنرمندان زادگاهش تبریز هم ناشناخته مانده است.

رسّام ارژنگی دیگر برادر صاحب هنر میرمصوّر هم همین طور. این صنعتگر چهره­ پرداز نیز علاوه بر نقاشی كه هم تابلوهای گرانسنگ و هم مقالات سودمندی در آموزش نگارگری از وی به یادگار مانده، در دیگر زمینه­ های هنری نیز ید طولانی داشته است. از جمله سرودن شعر، نوشتن نمایشنامه، نقد و بررسی، طنزنویسی و... .

حسین طاهرزاده بهزاد نیز كه هم در دوران مشروطیت در تبریز با ترسیم كاریكاتورهای جانداری در راه مبارزه با استبداد و بسط دموكراسی و آزادی در ایران سهم قابل توجّهی داشته، بعدها نیز خدمات خود را ادامه داده است.

كمال­ الدّین بهزاد این مینیاتوریست عصر صفوی كه در آذر ماه 1382 كنگره بین ­المللی بزرگداشت وی با همكاری فرهنگستان هنر و دانشگاه هنر اسلامی تبریز در تهران و تبریز برپا شد، اینك تبدیل به یك چهره جهانی شده است كه در كشورهای مختلف جهان با برگزاری كنگره ­های بین­ المللی یادش را گرامی می­دارند و آثار ماندگارش را توتیای چشم می­كنند.

سلطان محمّد تبریزی، این نماینده سرفراز مكتب تبریز نیز از جمله هنرمندان بزرگ و در عین حال گمنام است كه نام و آثار گرانسنگش مایه افتخار زادگاهش شهر تبریز می­باشد.

این فرزندان خلف آذربایجان، در سینه پر مهر و عطوفت این خطه هنرپرور پرورش یافته و چنان در تاریخ هنر این مرز و بوم تأثیر برجای گذارده ­اند كه هر یك تبدیل به شناسنامه ای برای زادگاهشان گردیده­ اند.

پرواضح است كه تعداد این چهره ­های درخشان خیلی بیشتر از اینهاست. این برهه از تاریخ، همّت و پایمردی صاحب قلمان توانمند را طلب می­كند كه با پژوهش و نگارش شرح احوال و آثار گرانقدر آنان كه در رشته­ های مختلف هنری تلاش و مجاهدت كرده ­اند، این مشاهیر ناشناخته مانده به نسل كنونی و نسل­ های آینده شناسانده شوند و با معرّفی آنان، عظمت و شایستگی خلق آذربایجان نیز در برابر دید همگان قرار گیرد.

گفتنی است كه در تهیّه اسناد و تصاویر مربوط به برادران ارژنگی، عزیزانی یاری و مساعدتم كرده­اند. آقای مهندس مجتبی نخجوانی هنرمند تلاشگر و خوش ذوق تبریز زمینه آشنائی مؤلف را با خانم ناهید ارژنگی نوه زنده ­یاد میرمصوِّر را فراهم آورده­ اند و این بانوی محترم و هنرمندزاده نیز با سعه صدر، مدارك و عكس­هائی را از خانم هما ارژنگی فرزند روانشاد سیّد عبّاس رسّام ارژنگی و دیگر اعضای این خاندان ارجمند تهیّه و در اختیار نگارنده این سطور قرار دادند. همچنین جناب آقای دكتر رحیم چاوش اكبری استاد دانشگاه آزاد اسلامی تهران، دیوان رسّان ارژنگی و تعدادی سند لطف فرمودند. آقای فراز یكیتا فرزند شاعره توانمند تبریز خانم فرانك فرید متخلص به "ایپك" نیز عكس­ هائی از طاهرزاده بهزاد را اهداء كردند كه جا دارد از همه این عزیزان فرهیخته تشكر و سپاسگزاری نمایم.

 

صمد سرداری­ نیا